Situatieschema tekenen: Stap-voor-stap handleiding volgens AREI

Het situatieschema (ook wel situatieplan of plan de situation) toont waar precies elk elektrisch onderdeel zich in uw gebouw bevindt. Samen met het éénlijnschema is het één van de twee verplichte documenten voor elke elektrische installatie in België — zonder situatieschema slaagt de keuring door het erkend controleorganisme niet.

Kort uitgelegd: Terwijl het éénlijnschema de logische schakeling weergeeft (welke schakelaar bedient welk lichtpunt, via welk circuit), toont het situatieschema de fysieke positie van elk onderdeel op het grondplan.

In deze handleiding leert u hoe u stap voor stap een normconform situatieschema maakt.

Stap 1: Grondplan voorbereiden

Afmetingen en schaal

Het grondplan vormt de basis van uw situatieschema. U kunt het overnemen van een bouwplan of zelf tekenen.

Belangrijk:

• Gebruik een uniforme schaal (gebruikelijk: 1:50 of 1:100).
• Teken alle muren, deuren en ramen in.
• Markeer de openingsrichting van deuren (kwartcirkel) — dit beïnvloedt de schakelaarspositie.

Ruimtes labelen

Voorzie elke ruimte van een benaming en idealiter het oppervlak:

Stap 2: AREI-symbolen gebruiken

Het AREI schrijft in Tabel 2.23 precies voor welke symbolen gebruikt moeten worden. Deze zijn gebaseerd op de norm IEC 60617. Hier de 10 belangrijkste symbolen voor het situatieschema:

Tip: Gebruik uitsluitend de AREI-symbolen. Eigen verzonnen symbolen worden bij de keuring afgekeurd.

Stap 3: Componenten intekenen

Nu plaatst u de symbolen op het grondplan. Volgende regels helpen bij de correcte positionering:

Stopcontacten

• Op de wand tekenen, op de werkelijke positie.
• Keuken: werkblad minstens 4 stopcontacten, waarvan 2 boven het werkblad. Aparte stopcontacten voor oven, vaatwasser, koelkast.
• Woonruimtes: Minstens 1 stopcontact per begonnen 4 m² (praktijkaanbeveling van de installateurverenigingen — het AREI schrijft geen minimumaantal stopcontacten per oppervlakte voor).
• Badkamer: Laagspanningsstopcontacten pas vanaf zone 2 (alleen bij badkuipen, met 30mA differentieel) of buiten de zones. Bij douches bestaat zone 2 niet (Art. 7.1.3.2 Nr. 3b, Art. 7.1.5.2d).
• Buiten: Indien aanwezig, moet een buitenstopcontact weerbestendig zijn (IP44) en met eigen 30mA differentieel beveiligd zijn.

Schakelaars

• Naast de deur aan de openingszijde, ca. 105 cm hoogte (praktijkaanbeveling — het AREI schrijft geen specifieke schakelaarhoogte voor, maar vereist wel 'gemakkelijk bereikbaar').
• Wisselschakelaars bij ruimtes met meerdere ingangen of aan het begin/einde van de trap.
• Verbind schakelaars en bijbehorende lichtpunten met een stippellijn.

Verlichtingspunten

• Plafondlampen in het midden van de ruimte of op de geplande positie.
• Wandlampen op de wandpositie.
• Elke ruimte heeft minstens één lichtpunt nodig.

Rookmelders

Verplicht volgens de Belgische brandveiligheidswetgeving (regionaal verschillend):

• In Vlaanderen: Verplicht in vluchtwegen (gangen, trappenhuizen); in slaapkamers aanbevolen maar niet verplicht.
• In Wallonië en Brussel gelden eigen regelingen.
• Gangen en trappenhuizen — minstens een rookmelder per verdieping.
• In de keuken optioneel (hittemelder heeft de voorkeur wegens vals alarm).

Speciale verbruikers

• Laadpaal (elektrisch voertuig): garage of buitenmuur, eigen circuit.
• Boiler/Doorstromer: Eigen circuit, positie intekenen.
• Warmtepomp/Airco: Buitenunit + binnenunit markeren.

Stap 4: Circuitnummers toewijzen

Elk onderdeel in het situatieschema krijgt hetzelfde circuitnummer als in het éénlijnschema. Dit is essentieel voor de toewijzing bij de keuring.

Zo werkt het:

1. Nummer uw circuits in het éénlijnschema (1, 2, 3, ...).
2. Schrijf het nummer bij elk onderdeel in het situatieschema.
3. Gebruik een uniforme notatie: bijv. "K1" voor kring 1 of gewoon "1".

Voorbeeld:

• Circuit 1: Verlichting gelijkvloers → Alle lichtpunten op het gelijkvloers krijgen "1".
• Circuit 2: Stopcontacten woonkamer → Alle WK-stopcontacten krijgen "2".
• Circuit 3: Stopcontacten keuken → Alle KE-stopcontacten krijgen "3".
• Circuit 4: Apart oven → Eén stopcontact met "4".

Belangrijk: De nummers moeten tussen éénlijnschema en situatieschema exact overeenkomen. Inconsistenties zijn een van de meest voorkomende redenen voor opmerkingen bij de keuring.

Documentatieplicht: Art. 9.1.2 Nr. 1 (éénlijnschema) en Art. 9.1.2 Nr. 2 (situatieschema/lageplan).

Stap 5: Legende en opschrift

Vul uw plan aan met:

• Legende met alle gebruikte symbolen en hun betekenis.
• Titelblok (cartouche) met: naam eigenaar, adres, datum, planmaker, schaal.
• Noordpijl (optioneel, maar nuttig).
• Verdiepingsaanduiding bij gebouwen met meerdere verdiepingen (één plan per verdieping).

Veelgemaakte fouten

Checklist voor indiening

• Alle ruimtes gelabeld
• Alle stopcontacten, schakelaars, lichtpunten ingetekend
• Rookmelders in vluchtwegen (min. 1 per verdieping, regionaal verschillend)
• Buitenstopcontacten, indien aanwezig, normconform (IP44, eigen 30mA differentieel)
• Circuitnummers bij elk onderdeel
• Nummers komen overeen met éénlijnschema
• AREI-symbolen gebruikt (Tabel 2.23)
• Legende aanwezig
• Titelblok met naam, adres, datum
• Eén plan per verdieping

Gerelateerde artikelen

• Wat is een éénlijnschema?
• Elektrische keuring in België
• Verdeelkast plannen: Opbouw en dimensionering

Met PlanElec maakt u uw situatieschema rechtstreeks vanuit het grondplan — ruimtes tekenen, apparaten slepen en neerzetten, AREI-symbolen worden automatisch gebruikt. Nu gratis uitproberen →